Sağlık Şifalı Bitkiler

Bal ve Arı Ürünleri

Bal ve propolis hakkında genel bilgiler
Tarafından yazıldı admin

Bal ve Arı Ürünleri

Bu yazımızda temel olarak  bal ürünleri nelerdir, bal ürünleri, arı ürünleri, arı ürünleri propolis, arı ürünleri nelerdir konularına değineceğiz.

Bal Ürünleri Nedir? Tarihçesi Nedir?

Bal doğanın insanlığa en büyük armağanıdır. Balı sadece gıda maddesi olarak değerlendirmek kesinlikle yanlıştır. Arı Türklerde tüm arı türlerine verilen addır. Türkler ilk kez Anadolu’ da bal arısı sözünü kullanmaya başlamıştır. Kaşgarlı Mahmud’un açıklamalarından anlaşıldığına göre Türkler önceleri bala arı yağı diyordu. Sonraları bal demeye başladılar. Uygurlar bala mır veya mir diyordu. Prof. Dr. Bahaeddin Ögel 19. yy’ da tüm Türklerin bal adını kullandıklarını yazmaktadır.

Bağdat’ın 160 km güneyindeki Nippur harabelerinde yapılan kazılarda bulunan ve MÖ 3000 yıllarında yaşamış bir hekime ait tabletlerden, Sümerlerin balı ilaç olarak kullandıklarını anlıyoruz. Hintliler günümüzde de bal kabı ve peteğinin yanından, bal sağlarında kalacak şekilde geçer. Osmanlılar çıkardıkları kanunlarla baldan ve arı kovanlarından vergi almıştır. Osmanlıların İstaJ1bul’ da kurdukları ilk ticaret merkezi olan Mısır çarşısıyla Tahtakale arasında bal kapanı da vardı. Kapan Arapça kabandan gelir. Kaban ise kantar anlamına gelir. Burada bal tartılır, vergilendirilir, saraya gider, kalan bal da halka satılırdı.

Bal eskiden yiyecekten çok, hastalıklara karşı koruyucu, güç ve direnç verici olarak kullanılmıştır. Balın ne zaman ve nasıl bulunduğunu bilemiyoruz. Ancak arının yaklaşık 40 milyon yıldır var olduğu, arının kehribar içinde bulunan fosillerinden tespit edilmiştir.

İnsanların balı tanıdığını, topladığım gösteren en eski belge İspanya’ da Valencia eyaletinde Bicorp’ da Arana mağarasında bulunmuştur. Araştırmalar mağaranın duvarındaki bal toplayan kız resminin 19 bin yıl önce yapılmış olduğunu göstermektedir.

Hititler, Sümerler, Mısırlılar, Romalılar ve Yunanlılar gibi birçok eski kültürde bal ilaç olarak kullanılmış ve her derde deva kabul edilmiştir. Hititlerin çivi yazısıyla yazdıkları toprak levhalardan, günümüzden 4000 yıl önce arıcılık yapıldığı anlaşılmıştır. Levhalardaki reçeteler Sümerler ve Hititlerin balı hastalıklarda kullandıklarım göstermektedir. Hititler 8 g bal ile 8,3 g tereyağını eşit değerde kabul etmekteydi. Arıcılık da yapan Hititlilerde, bal kovanı çalmak ağır para cezası olan bir suçtu. Bazı eski medeniyetlerde arı kovanı çalmanın cezası ölümdü. Smith Papirüsünde ve MÖ 1530 yılında yazılmış olan Ebers Papirüsünde balla hazırlanmış birçok reçete vardır. Piramitlerde ağızları hava geçirmeyecek biçimde kapatılmış bal küpleri olması ve Kraliçe Haçepsut’un armasında arı bulunması, Mısırlılar için balın değerli olduğunu gösterir. Yunanlı ve Romalı hekimler balı bakır oksitle karıştırarak yara tedavisinde kullanıyordu. Romalı hekimler balın _çok güçlü bir panzehir olduğuna inanıyordu. Yunanlılar için bal tanrıların yiyeceği idi. Mısırlı, Romalı, Yunanlı ve Arap hekimler balı göz hastalıklarında kullanmıştır. Hippokrates balı hava ve su kadar değerli görmüş, tüm hastalıklara karşı kullanmıştır. Balın böbreğin filtre etme gücünü artırarak idrarı artırdığını ilk saptayan Hippokrates’ <lir. Araştırmalar Hippokrates’in yanılmadığını göstermiştir. Bala kutsal kitaplarda da yer verilmiştir. Baldan söz etmeden önce arı ve arının yaşamından söz etmek yerinde olur kanaatindeyim.

Dünyada binlerce arı cinsi vardır ve genellikle dört cinsinden bal arısı olarak yararlanılır. Bunlardan üçü Asya, Afrika ve Avrupa’ da, biri de Amerika kıtasmda yaşamaktadır. Günümüzde daha fazla bal elde edebilmek için bu dört cins arasında melezleştirme çalışmaları yapılmaktadır.

Arı kovanında ana arı, kraliçe arı veya arı beyi diye adlandırılan dişi arı, erkek arı ve kısır dişi işçi arılardan oluşan üç cins arı yaşar.

Ana arı kovanda yumurtlayan tek dişi arıdır. Her kovanda bir tane bulunur. Ana arı 20-25 mm boyunda olup yaklaşık 4-5 yıl yaşar. Döllenmiş yumurtadan 16 günde çıkar. Ana arının geliştiği peteğe memecik veya anagümeci adı verilir. 15-20 erkek arıyla bir kere çiftleşen ana arı, spermleri vücudundaki iki kesede toplar. Bu spermler ana arı yaşadığı sürece bozulmaz. Yumurtlarken bu keselerden özel bir kanalla aldığı spermle yumurtayı döller. Kış ayları dışında günde ortalama 1000 yumurta yumurtlar. Baharın başında yumurta sayısı günde 1500′ e kadar yükselir. Erkek arı ana arıya göre daha topludur ve iri gözlüdür. Boyları 15-17 mm’dir ve en çok 2 ay yaşarlar. Görevleri baharın veya yazın başında ana arıyla çiftleşmektir. Kovandaki sayıları 200-2000 arasındadır, ancak sadece 15-20 tanesi ana arıyla çiftleşir. Kendi kendilerini besleyemeyen ve çiftleşmekten başka görevleri. olmayan erkek arılar, işçi arılar tarafından aç bırakılarak ölüme terk edilir. Erkek arılar döllenmemiş yumurtadan, çapı 6,5 mm olan bir petekte, 26 günde oluşurlar.

Bal ve propolis hakkında genel bilgiler

Kovandaki en büyük grup olan işçi arılar, kısır dişi arılardır. Sayıları 40000-80000 arasında, boyları 12-14 mm arasında değişir. Döllenmiş yumurtadan, çapı 5 mm olan peteklerde, 21 günde oluşurlar. Yaz işçi arılar en çok 8, kış işçi arılar ise yaşadıkları iklime göre 5-7 ay yaşarlar. Ana arı yumurtayı peteğe bıraktıktan 3 gün sonra, yumurtadan beyaz bir larva çıkar ve 6 gün sonra büyümesi sona erer. Larvanın ağırlığı bu süre içinde 500 misli artar. 12 gün sonra kozayı işçi arı olarak terkeder ve 21 gün boyunca kovanda çeşitli işler yapar. Önce kendini ve içinden çıktığı peteği temizler, sonra kovan temizliğiyle görevlendirilir. Sırasıyla yumurtaları besler, işçi arıların kovana taşıdığı bal özünü bala çevirir, balmumu ve propolis yapar, kovan giriş kapısında nöbet tutar. 21 günün sonunda bal özü, çiçek tozu, su, reçine toplamak gibi görevleri üstlenir.

Kovandaki arı sayısı çoğaldığında ana arı, bir miktar işçi arıyla kovanı terkedip kendine yeni bir yuva arar. Buna oğul vermek denir. Kovanda kalan genç ana arı, yetişmiş ve yetişmekte olan ana anları öldürerek tek kraliçe olur.

Arının bal özünü topladığı bal midesi, bir toplu iğne başı büyüklüğündedir. Arı bal midesini doldurabilmek için 1000 çiçekten bal özü toplamak zorundadır. Bir yüksük dolduracak kadar bal özü toplayabilmek için 60 kere kovana gelerek topladığı bal özünü boşaltması gerekir. Arı yarım kilo bal yapabilmek için 2 milyondan daha fazla çiçekten bal özü toplar ve bunun için kat ettiği yol dünyanın çevresininin üç katıdır.

Görevi bal özü toplayan işçi arının kovana getirerek kustuğu bal özünü bala çevirmek olan diğer işçi arılar bu özü emer, bal midesine doldurur ve sonra başlarında bulunan bir bezeden salgıladıkları bir enzimle karıştırıp peteklere doldurur. İşçi arı bal özündeki %80 oranındaki suyun buharlaşmasını sağlayabilmek için, bal özünü birçok kere yalayıp ağızında tutarak havayla temasını sağlar ve bu işlemi bal tavını buluncaya kadar tekrarlar. Peteğe doldurulan bal ağzı açık olarak birkaç gün daha bekler, sonra peteğin ağzı balmumuyla kapatılır.

Bal Çeşitleri Nelerdir?

Bal birçok bal çeşidine verilen ortak addır. Yapılan araştırmalar bir arının kovanından en çok 10 km uzağa gittiğini göstermiştir. Bu, balın özelliğinin bitki örtüsüne bağlı olduğunu gösterir. Birçok arıcı, balını zenginleştirebilmek için kovanlarının yerini belli aralıklarla değiştirir. Özellikle sıcak yörelerde sıcakların başlamasıyla kovanlar yaylaya çıkarılır. Bal, orman (çam) ve çiçek balı olarak ikiye ayrılır. Bazı bilim insanları balı üçe ayırarak bu iki bala bir de yaprak balı eklemektedir.

Orman veya çam balı, arının büyük bir bölümünü çam çeşitlerinden toplayarak yaptığı baldır. Çiçek ballarını, arının çeşitli çiçeklerden toplayarak yaptığı bal ve büyük oranda belirli bir çiçekten toplayarak yaptığı bal olarak ikiye ayırabiliriz. Balın özel çiçek balı olarak adlandırılabilmesi için içinde, bala adını veren bitkinin çiçek tozundan en az %45 oranında bulunması gereklidir. Bu ballar genellikle adlandırıldıkları bitkinin tıbbi özelliğini gösterir. Bu özellik, bitkinin baldaki çiçek tozu oranıyla doğru orantılı olarak artar.

Karışık çiçek balları güçlendirici ve direnç artırıcı olarak, ayrıca astıma, bronşite ve saman nezlesine karşı da önerilmektedir. Yaprak balı, arının yaprak bitlerinin salgıladığı tatlı sıvıyı toplayarak yaptığı baldır. Genellikle orman balı olarak kabul edilir.

Açık renkli balların tadı genellikle daha yumuşak olur. Koyu renkli ballar daha aromatik ve güzel kokuludur. Kristalleşen balın rengi hafif açılır.

Adaçayı balı açık kahverengi, sert tatlı, az akışkandır.

  • Akasya balı açık sarı renkte, çok tatlı ve az akışkandır.
  • Ayçiçeği balı altın sarısı renktedir, tadı yumuşaktır ve az akışkandır.
  • Ihlamur balı kehribar renginde, sert, tatlı, çok hafif acımsı, hoş kokulu ve normal akışkanlıktadır. Bir süre sonra kristalleşir. Kristalleşmeyen bölüm kristalleşenden az akışkan bir tabakayla ayrılır. Sinir yatıştırıcı, uykusuzluk giderici vb. özellikleri vardır.
  • Kuşdili balı toplandığı çiçeklerin kokusunu ve tadını taşımayan ballardandır. Açık sarı renkte ve normal akışkanlıktadır. Karaciğer hastalıklarını iyileştirir, sindirim bozukluklarını düzenler.
  • Lavanta balı çok açık sarıdır, lavanta tadında, normal akışkanlıktadır.
  • Nane balı yeşilimsi sarı renktedir, tadı keskin ve akışkanlığı normaldir. Bağırsak gazlarım önleyici, kolikeri çözücü, pankreas salgısını söktürücü, sindirimi kolaylaştırıcıdır. Eterli yağlar yönünden zengindir.
  • Portakal balı altın sarısı renkte, portakal tadında ve akışkandır. Sinir yatıştırıcı, kramp çözücü özellikleri nedeniyle sinir hastalıklarında kullanılır.
  • Deli bal özel ballar arasında ülkemizde herkesin tanıdığı bir baldır. Acımsı buruk tadı olan bu bal çok az yenildiğinde sinir bozukluklarına iyi gelmekte, çok yenildiğinde ise merkezi sinir sisteminde felçlere neden olmaktadır. Zehirlenme bulantı ve kusmayla kendini gösterir. Bu etkiye arının sarı renkte çiçek açan açalya (Azelea Pontica L., Rh. Luteum Sweet) ve kırmızı çiçekli komar (Rhododendron Ponticum L.) bitkilerinden topladığı öz neden olmaktadır.

Anzer balı, Avrupa’ da birçok klinikte bile hastalıklara karşı uygulanan özel bir baldır. Rize’ye bağlı İkizdere ilçesindeki Anzer yaylasında, arıların yayla çiçeklerinden toplayarak yaptıkları baldır.

Bu yazımızda bal ürünleri nelerdir, bal ürünleri, arı ürünleri, arı ürünleri propolis, arı ürünleri nelerdir  konularına değinmiş olduk. Umarım faydalı olmuştur.

Yorum yapın